Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, prowadzona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa, jest elementem realizacji zobowiązań wynikających z Konwencji UNESCO z 2003 roku w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Lista ta stanowi inwentarz praktyk, wiedzy, umiejętności oraz związanych z nimi przedmiotów i przestrzeni kulturowych, które wspólnoty uznają za część swojego dziedzictwa. Jej głównym celem jest identyfikacja, dokumentowanie, ochrona oraz wspieranie przekazu tych elementów.

Wpisanie na listę krajową stanowi formalne uznanie kultury górali polskich Karpat. Jest to dla nich źródłem następujących korzyści:

• Dokumentacja: Wpis wiąże się z koniecznością prowadzenia szczegółowej dokumentacji elementów kultury objętych ochroną. Ma to na celu archiwizację wiedzy na temat tradycji, takich jak gwara, muzyka (np. gra na dudach), taniec, rzemiosło (np. snycerka) i zwyczaje.
• Ochrona: Status wpisu na listę ma za zadanie wspierać działania na rzecz ochrony i zachowania autentyczności tego dziedzictwa, w tym jego różnorodności regionalnej.
• Promocja: Wpis zwiększa widoczność kultury górali na poziomie krajowym. Stanowi to podstawę do podejmowania działań promujących, edukacyjnych oraz ułatwia aplikowanie o środki na projekty związane z podtrzymywaniem i przekazywaniem tradycji.
• Wstęp do UNESCO: Wpis na listę krajową jest warunkiem wstępnym, umożliwiającym rozważenie w przyszłości nominacji elementu do wpisu na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO.

Wpis dotyczy szerokiego spektrum elementów kulturowych, które łączy wspólna tożsamość górali Karpat, przy jednoczesnym uwzględnieniu ich regionalnych różnic. Jest to działanie formalne, którego celem jest wspieranie wspólnot w ich wysiłkach na rzecz kontynuacji i ochrony własnej kultury.

Głównym wnioskodawcą tego wpisu był Związek Podhalan przy pomocy Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu oraz Regionalnego Ośrodka Kultury w Bielsku-Białej. Warto przy tym pamiętać, że kultura góralska nie ogranicza się tylko do Podhala. Jej reprezentantów spotkamy na bardzo szerokim terenie – od Ustronia i Wisły w Beskidzie Śląskim aż po dolinę Popradu na Sądecczyźnie. Można także zauważyć, że na Słowacji górali prawnie uznano mniejszością narodową w styczniu tego roku. U nas jednak środowisko góralskie stanowczo odżegnywało się od tego typu kroków, wskazując na swoje przywiązanie do narodowości polskiej.