Obiekty nieopodal Tatr na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO

Wielokrotnie na łamach naszego portalu podkreślamy, że rejon Tatr słynie nie tylko z pięknego krajobrazu i majestatycznych gór, ale i z przeciekawych zabytków. Część z nich została doceniona nawet przez opinię międzynarodową, czego dowodem są liczne obiekty na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, które znajdziemy na Podtatrzu. W poniższym artykule znajdziecie informacje o miejscach, które uzyskały ten prestiżowy wpis!

Czym jest UNESCO?

UNESCO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury) to wyspecjalizowana jednostka ONZ z siedzibą w Paryżu, powołana w celu wspierania współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki. Jej główną misją jest budowanie pokoju oraz dbanie o to, by najcenniejsze osiągnięcia ludzkości i natury przetrwały dla przyszłych pokoleń. Lista Światowego Dziedzictwa tej agendy to prestiżowy spis obiektów objętych szczególną ochroną ze względu na ich „unikatową powszechną wartość”.

Kościół św. Michała Archanioła w Dębnie Podhalańskim

To jeden z najlepiej zachowanych drewnianych kościołów gotyckich w Polsce, wzniesiony bez użycia gwoździ. Jego wnętrze zdobi unikatowa polichromia patronowa z XV wieku, uznawana za najstarszą tego typu w Europie. Świątynia stanowi kluczowy element architektury drewnianej regionu. Jednym z najcenniejszych eksponatów pochodzących z tego obiektu jest tzw. deska z Dębna (z czasów dominacji kultury romańskiej na ziemiach polskich) z przedstawieniem świętych Katarzyny i Agnieszki, którą obecnie możemy podziwiać w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie. Warto dodać, że w tym kościele kręcono scenę zaślubin Janosika i Maryny w kultowym serialu z lat 70.

Wpis: Drewniane kościoły południowej Małopolski.
Rok wpisu: 2003.

Lewocza (Levoča)

Historyczne centrum miasta otoczone jest niemal kompletnymi murami obronnymi i zachowało renesansowy charakter. Najcenniejszym zabytkiem jest średniowieczna bazylika św. Jakuba, w której znajduje się najwyższy na świecie drewniany ołtarz gotycki autorstwa Mistrza Pawła. Uwagę na rynku zwraca także wspaniały ratusz, barwne kamienice (między innymi kamienica rodu Thurzo) oraz klatka hańby. Miasto stanowiło niegdyś potężny ośrodek handlowy i kulturalny, a także stolicę Spisza.

Wpis: Lewocza, Zamek Spiski i okoliczne zabytki.
Rok wpisu: 2009 (jako rozszerzenie wpisu z 1993).

Zamek Spiski (Spišský hrad)

Jest to jeden z największych kompleksów zamkowych w Europie Środkowej, dumnie górujący nad okolicą na trawentynowej skale. Ruiny obejmują potężne mury obronne, wieże oraz pałace, które przez wieki były siedzibą żupanów spiskich. Widok z jego murów na Tatry i sąsiednie pasma górskie zapiera dech w piersiach.

Wpis: Lewocza, Zamek Spiski i okoliczne zabytki.
Rok wpisu: 1993.

Spiska Kapituła (Spišská Kapitula)

Często nazywana „słowackim Watykanem”, jest historycznym centrum religijnym z monumentalną katedrą św. Marcina. Osada jest zamknięta w murach obronnych i zachowała swój średniowieczny układ urbanistyczny z jedną uliczką i kanoniami. To duchowe serce Spiszu, nierozerwalnie związane z historią regionu.

Wpis: Lewocza, Zamek Spiski i okoliczne zabytki.
Rok wpisu: 1993.

Kościół św. Ducha w Żehrze (Žehra)

Ten niepozorny z zewnątrz kościół kryje w sobie bezcenne, średniowieczne freski przedstawiające między innymi Drzewo Życia. Świątynia łączy w sobie elementy stylu romańskiego i gotyckiego, a jej cebulasty hełm wieży jest charakterystycznym punktem krajobrazu. Malowidła ścienne służyły niegdyś jako „Biblia dla ubogich” (Biblia Pauperum).

Wpis: Lewocza, Zamek Spiski i okoliczne zabytki.
Rok wpisu: 1993.

Kościół Wszystkich Świętych w Twardoszynie (Tvrdošín)

Położony na Orawie drewniany kościół zachwyca późnorenesansowym wnętrzem i bogatymi dekoracjami malarskimi. Świątynia pochodzi z XV wieku i jest doskonałym przykładem kunsztu ludowych rzemieślników. Obiekt ten stanowi ważny punkt na mapie zabytków północnej Słowacji.

Wpis: Drewniane kościoły w słowackiej części Karpat.
Rok wpisu: 2008.

Kościoły artykularne w Kieżmarku i Leštinach

Kościoły te powstały na terenie monarchii habsburskiej na mocy artykułów sejmowych uchwalonych w węgierskim Sopronie w 1681 roku. Nakładały one surowe restrykcje na ewangelików co do budowy świątyń – nie mogły one na przykład posiadać wież ani być budowane z materiałów trwałych, takich jak kamień. Świątynia w Kieżmarku przypomina odwrócony kadłub statku, natomiast kościół w Leštinach urzeka oryginalnym, barwnym wnętrzem.

Wpis: Drewniane kościoły w słowackiej części Karpat.
Rok wpisu: 2008.

Vlkolínec

Jest to żywy skansen, który zachował nienaruszony układ tradycyjnej wioski górskiej w rejonie Wielkiej Fatry. Charakterystyczne kolorowe, drewniane domy kryte gontem stoją wzdłuż górskiego potoku. Miejsce to pozwala przenieść się w czasie i zobaczyć, jak dawniej wyglądało życie na podtatrzańskiej wsi.

Wpis: Rezerwat architektury ludowej Vlkolínec.
Rok wpisu: 1993.

Lista informacyjna UNESCO

Oprócz obiektów, które już widnieją na prestiżowej liście, istnieją miejsca kandydujące do tego miana. Znajdują się one na tak zwanej liście Informacyjnej. Jest to oficjalny wykaz miejsc, które państwo członkowskie zamierza w przyszłości zgłosić do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa. Tutaj zarówno Polska, jak i Słowacja mają w rejonie Tatr swoich kandydatów. Tym razem dominuje kategoria przyrodnicza, a są to: Przełom Dunajca w Pieninach, pastwiska na Słowacji oraz – co chyba najważniejsze – same Tatry!