Mająca 40 km2 powierzchni Dolina Jaworowa rozpościera się od swojego wylotu w rejonie miejscowości Jaworzyna Tatrzańska przez masyw Szerokiej Jaworzyńskiej, główną grań Tatr (od Małego Jaworowego Szczytu po Szalowny Wierch), aż po północną część grań głównej Tatr Bielskich. Od zachodu graniczy z Doliną Białki, od południa z Doliną Zimnej Wody i Doliną Kieżmarską, zaś po jej wschodniej stronie znajdują się pomniejsze doliny Tatr Bielskich, które stanowią wschodni kraniec całych Tatr. Tak rozumiana dolina dzieli się na kilka pomniejszych, takich jak między innymi Zadnia Dolina Jaworowa, Dolina Czarna Jaworowa, Dolina Kołowa czy Dolina Zadnich Koperszadów.
Głównym potokiem, przepływający przez to miejsce jest Potok Jaworowy, który wypływaa z Żabiego Stawu Jaworowego w Zadniej Dolinie Jaworowej. Wpadają do niego liczne pomniejsze potoki, zaś sam wpływa do Białki w Jurgowie. Jest tu także sześć stałych zbiorników, spośród których największy to Kołowy Staw w Dolinie Kołowej, a także kilka okresowych jeziorek.
Dolina Jaworowa ma dość złożoną budowę geologiczną. Najwyższe partie zbudowane są z trzonu krystalicznego, zaś mniejsze Tatry Bielskie oraz masyw Szerokiej Jaworzyńskiej z podatnych na proces wietrzenia skał osadowych, takich jak dolomity czy wapienie. Właśnie dzięki temu wytworzyły tu się liczne jaskinie – w tym najdłuższa w całych Tatrach – Jaskinia Cień Księżyca (ponad 34 kilometry długości).
Znaczna część Dolina Jaworowa – stanowiąca część tak zwanych Tatr Jaworzyńskich – przez całe wieku była w rękach potężnych rodów węgierskich magnatów. Posiadali ją urzędujący na zamku w Niedzicy Berzeviczowie, Horvathowie oraz Palocsayów. Wyjątkiem był tu rejon Tatr Bielskich, które stanowiły własność miasta Biała Spiska (od niej z resztą wzięły swoją nazwę). Ten teren był intensywnie wykorzystywany pod górnictwo i hutnictwo. Właśnie wokół tutejszej huty powstała osada Jaworzyna Tatrzańska, która zaczęła się szybciej rozwijać w XVIII w. Do jeszcze znacznejszego uprzemysłowienia okolicy doprowadziła w XIX w. rodzina Salomonów, która z czasem otarła się o bankructwa i musiała sprzedać majątek. Powodem tego była niewielka ilość rudy żelaza tu wydobywanej, którą do tutejszych hu sprowadzano ze znacznie bogatszych rejonów na Spiszu czy Gemerze. Nie bez znaczenia była działalność konkurencyjnej huty w Zakopanem, którą rozbudował ród Homalacsów. Warto dodać, że w Dolinie Kołowej wydobywano także miedź i srebro, lecz tutejsze złoża nie były zbyt obfite.
W 1879 r. doszło do bardzo istotnego wydarzenia dla Doliny Jaworowej. Jej właścicielem stał się niezbyt dobrze postrzegany w polskiej historii, niemiecki książę Christian Hohenlohe. Znany ze sporu z właściciel dóbr zakopiańskich, hrabią Władysławem Zamojskim, o Morskie Oko, zarządzał tymi dobrami w sposób zupełnie odmienny niż jego poprzednicy. Postanowił zrezygnować z prowadzenia działalności przemysłowej w tym rejonie, tworząc swój prywatny rezerwat łowiecki, próbując wprowadzić obce tu gatunki zwierząt (jak koziorożce czy żubry, które z resztą się tu nie utrzymały). Wyrzucił stąd pasących swoje trzody pasterzy (zagniewani na szlachcica zabrali stąd nawet swoje szałasy, które do dziś stoją na Polanie Podokóle w Jurgowie), zaś cały teren ogrodził i zabronił tutaj wstępu, wprowadzając swoją prywatną straż leśną. Dzięki temu, niepokojona tylko raz na jakiś czas polowaniami przyroda miała szansę na odrodzenie się (duża część tutejszych lasów była wyniszczona działalnością człowieka). Tym właśnie sposobem książe Hohenlohe – być może nieświadomie –przyczynił się do ochrony tutejszego środowiska. Dopiero po jakimś czasie udostępnił Dolinę Jaworowym turystom, którzy odtąd mogli wędrować szlakiem na Przełęcz pod Kopą, a jakiś czas później także na Lodową Przełęcz. W 1935 roku jego siostrzeniec, August, sprzedał niniejsze włości państwu czechosłowackiemu.
W 1938 r. w okoliczności podpisania układu monachijskiego między III Rzeszą a państwami zachodnimi Tatry Jaworzyńskie zostały przejęte przez Polskę, która w tym okresie zagarnęła upadającej Czechosłowacji także Zaolzie czy kilka innych rejonów. Po zajęciu Polski przez hitlerowskie Niemcy ziemie te zostały przekazane sprzymierzonej z nimi Słowacji, zaś po II wojnie światowej wróciły w posiadanie Czechosłowacji.
W 1949 roku Dolina Jaworowa stała się częścią nowopowstałego Tatrzańskiego Parku Narodowego (TANAP). Co ciekawe, był to jeden z najlepiej zachowanych przyrodniczo rejonów w Tatrach z uwagi chociażby na wcześniejszą działalność księcia Hohenlohe. Do dziś funkcjonują tu trzy duże obszary ochrony ścisłej.
Dla turystów udostępniono tu dwa długie szlaki, czyli niebieski na Przełęcz pod Kopą i zielony na Lodową Przełęcz. W Dolinie Jaworowej nie znajdują się żadne schroniska.
Szlaki z wylotu Doliny Jaworowej:
Szlak zielony na Lodową Przełęcz (6 h)
Szlak niebieski na Przełęcz pod Kopą (3 h 25 min)
