Choć brzmi nieco tajemniczo, określenie to jest kluczem do zrozumienia, jak zbudowane są Tatry. Definicja jest jednak bardzo prosta - dolina walna to dolina, która rozciąga się od samego podnóża gór aż do ich grani głównej.
Poniżej znajdziecie krótki opis każdej z tych dolin:
1. Dolina Białki – potężny system dolinny w Tatrach Wysokich, którego dnem płynie rzeka o tej samej nazwie, stanowiąca naturalną granicę polsko-słowacką. Jej główne człony to Dolina Rybiego Potoku, Dolina Roztoki i Dolina Białej Wody. Górne piętra tworzą z kolei tak kultowe miejsca jak chociażby Dolina Pięciu Stawów Polskich czy Morskie Oko. To właśnie tutaj można podziwiać najbardziej klasyczne krajobrazy polodowcowe o imponującym, alpejskim charakterze.
2. Dolina Suchej Wody Gąsienicowej – górne piętro tej doliny tworzy popularna Hala Gąsienicowa, będąca jednym z najważniejszych centrów taternictwa. Krajobraz dopełniają tam granitowe szczyty Świnicy, czy wierzchołków, przez które przebiega Orla Perć oraz malownicze stawy, w tym Czarny Staw Gąsienicowy.
3. Dolina Bystrej – miejsce, w którym bije logistyczne serce polskich Tatr, ponieważ to właśnie z jej dolnej części (Kuźnic) startuje kolejka linowa na Kasprowy Wierch. Dolina ta charakteryzuje się niezwykle silnymi źródłami krasowymi oraz głębokimi wcięciami w wapiennych skałach. Ze względu na bliskość Zakopanego stanowi ona jeden z najpopularniejszych punktów wyjściowych chociażby na Giewont czy Czerwone Wierchy czy do takich zakątków jak Hala Kondratowa lub Kalatówki.
4. Dolina Małej Łąki – najmniejsze spośród wszystkich dolin walnych po polskiej stronie Tatr. Jej największą ozdobą jest Wielka Polana Małołącka, będąca dawnym dnem jeziora polodowcowego, nad którą pionowo wznosi się potężna, kilkusetmetrowa ściana Wielkiej Turni. Ze względu na brak schroniska i schowany charakter, dolina ta oferuje turystom znacznie więcej ciszy i spokoju niż jej większe sąsiadki.
5. Dolina Kościeliska – zakątek, przez wielu uważany jest za najpiękniejszą dolinę Tatr Zachodnich, zachwycając monumentalnymi bramami skalnymi i malowniczymi polanami. To prawdziwy raj dla miłośników speleologii, skrywający w swoich zboczach liczne jaskinie udostępnione dla turystów, takie jak Mroźna czy Mylna. W przeszłości dolina była prężnym ośrodkiem hutnictwa i górnictwa, a dziś przyciąga rzesze spacerowiczów zmierzających w stronę schroniska na Hali Ornak.
6. Dolina Chochołowska – najdłuższa i największa dolina w polskich Tatrach, rozciągająca się na długości około 10 kilometrów. Słynie przede wszystkim z niesamowitych, fioletowych dywanów krokusów, które wiosną pokrywają tutejszą Polanę Chochołowską. Dolina ta jest ważnym ośrodkiem pasterstwa - do dziś prowadzony tu jest wypas kulturowy.
7. Dolina Zuberska – dolina położona po słowackiej stronie Tatr Zachodnich i stanowi główne zaplecze turystyczne (ośrodek Rohacze-Dolina Spalona) oraz narciarskie dla tej części gór. Wyższe partie doliny prowadzą turystów w stronę zjawiskowych Rohackich Stawów oraz drapieżnych szczytów, jak np. grań Rohaczy. Dodatkową atrakcją tego zakątka jest Muzeum Wsi Orawskiej, czyli urokliwy skansen położony bezpośrednio na wolnym powietrzu u wylotu doliny.
8. Dolina Sucha Sielnicka - położona jest na samym zachodnim krańcu słowackich Tatr Zachodnich. Charakteryzuje się głębokimi, krasowymi wąwozami ukrytymi w gęstym lesie, w których Suchy Potok spływa podziemnymi korytarzami, pozostawiając dno doliny suchym przez większą część roku. Brak szlaków turystycznych sprawia, że jest to rejon niezwykle dziki, stanowiący nienaruszoną ostoję dla niedźwiedzi, wilków i rzadkich gatunków ptaków.
10. Dolina Jałowiecka – część Tatr, która wcina się głęboko w południowe stoki po słowackiej stronie, zachowując niezwykle dziki i naturalny charakter. Przez długi czas była obszarem intensywnego wypasu owiec, jednak tutejsze lasy podlegają ochronie. Dolina ta rzadko bywa zatłoczona, oferując wędrowcom surowe piękno tatrzańskiej puszczy.
11. Dolina Żarska – jedna z najbardziej znanych i zagospodarowanych dolin po południowej stronie Tatr Zachodnich. W jej środkowej części znajduje się popularne Schronisko Żarskie, które stanowi doskonałą bazę wypadową na otaczające dolinę szczyty, takie jak Baraniec czy Wołowiec. Dodatkową atrakcją tego rejonu jest Niedźwiedzia Sztolnia – jedyna stara kopalnia w Tatrach udostępniona dla zwiedzających.
12. Dolina Wąska – krótka, ale niezwykle ciekawa dolina po słowackiej stronie, która powstała z połączenia dwóch innych dużych dolin: Raczkowej i Jamnickiej. Zachwyca swoimi stromymi, zalesionymi zboczami oraz wąskim dnem. Dla wielu turystów stanowi ona zaledwie efektowną bramę wejściową w wyższe i wymagające partie Tatr Zachodnich.
13. Dolina Kamienista – rozciąga się malowniczo pod potężnym masywem Bystrej, czyli najwyższego szczytu Tatr Zachodnich. Ta dolina ma charakterystyczny, surowy krajobraz, w którym lasy szybko ustępują miejsca rozległym halom i kamienistym rumowiskom. Jest stosunkowo rzadko odwiedzana, dzięki czemu można w niej odnaleźć prawdziwą górską ciszę.
14. Dolina Cicha Liptowska – najdłuższa dolina w całych Tatrach. W pełni zasługuje na swoją nazwę, ponieważ brak infrastruktury turystycznej i ogromna przestrzeń sprawiają, że panuje tu niezwykły spokój. Dolina stanowi potężną, nienaruszoną przez człowieka ostoję dla dzikich zwierząt, w tym niedźwiedzi brunatnych i świstaków. Jej dnem biegnie granica między Tatrami Zachodnimi a Wysokimi.
15. Dolina Koprowa – swoją nazwę zawdzięcza roślinie o nazwie koprownik górski, która w przeszłości gęsto porastała tutejsze polany i hale. W jej górnych partiach ukryty jest imponujący Ciemnosmreczyński Wodospad, będący jednym z najwyższych i najbardziej malowniczych w całych Tatrach.
16. Dolina Mięguszowiecka – jedna z największych i najpiękniejszych polodowcowych dolin w słowackich Tatrach Wysokich. W jej obrębie znajduje się słynny Popradzki Staw oraz Symboliczny Cmentarz pod Osterwą, dedykowany pamięci ludzi, którzy zginęli w górach. Dolina ta jest kluczowym punktem startowym dla turystów wybierających się na Rysy od strony południowej.
17. Dolina Batyżowiecka – stosunkowo krótka, ale niezwykle surowa i kamienista dolina w Tatrach Wysokich, położona bezpośrednio pod potężnym masywem Gerlacha. Jej krajobraz zdominowany jest przez ogromne głazowiska oraz malowniczy Batyżowiecki Staw, w którym odbijają się najwyższe pionowe ściany Tatr. Ze względu na brak jakiegokolwiek schroniska ruch turystyczny jest tu mniejszy, co potęguje wrażenie wysokogórskiego osamotnienia.
18. Dolina Wielicka – dolina, słynąca z unikalnej, tarasowej budowy, gdzie kolejne piętra doliny pną się ostro w górę aż pod samą grań główną Tatr. Na najniższym tarasie znajduje się popularne schronisko Śląski Dom oraz Wielicki Staw, nad którymi wznosi się potężna ściana Gerlacha (stąd też prowadzi najpopularniejsza droga na Gerlach, czyli Wielicka Próba). Wyższe piętra doliny zdobi piękny wodospad Wielicka Siklawa oraz niezwykle bogata, wysokogórska flora.
19. Dolina Zimnej Wody – niezwykle popularny obszar w słowackich Tatrach Wysokich, który powstał z połączenia Doliny Małej i Wielkiej Zimnej Wody. Jej wielką atrakcją są chociażby Wodospady Zimnej Wody, tworzące widowiskowe kaskady na wielkich progach skalnych. W okolicy znajduje się gęsta sieć szlaków oraz najstarsze tatrzańskie schroniska, co czyni ją jednym z głównych centrów turystyki na Słowacji. Zwłaszcza, że to właśnie tu znajdziemy jedyną w Tatrach wysokogórską via ferratę, prowadzącą na Czerwoną Ławkę.
20. Dolina Kieżmarska – najbardziej wysuniętą na wschód dolina walna Tatr Wysokich, oferującą jedne z najbardziej monumentalnych widoków w całym pasmie. Nad Zielonym Stawem Kieżmarskim (niekiedy zwanym słowackim Morskim Okiem), nad którym stoi klimatyczne schronisko, pionowo wznosi się legendarne ściany Małego Kieżmarskiego Szczytu oraz Jastrzębiej Turni. Dolina ta jest uwielbiana zarówno przez mniej wymagających spacerowiczów, jak i taterników.
21. Dolina Jaworowa – potężna dolina położona po północnej stronie Tatr Wysokich na Słowacji. W XIX wieku stanowiła prywatny, zamknięty teren łowiecki księcia Christiana Hohenlohego, dzięki czemu do dziś zachowała swój unikalny charakter. Wędrując nią w górę mija się gęste lasy, by ostatecznie dotrzeć do surowego, wysokogórskiego rejonu u stóp Lodowego Szczytu.
