Choć to pasmo górskie jest dość krótkie – rozciąga się na długości ok. 55 km ze wschodu na zachód i zajmuje zaledwie około 786 km² (tylko ok. 175 km² leży w granicach Polski!) – kryje w sobie ogromną różnorodność. Tatry rozciągają się od Przełęczy Huciańskiej (ok. 900 m n.p.m.) na zachodzie do Przełęczy Zdziarskiej (ok. 1075 m n.p.m.) na wschodzie. Dla ułatwienia i z powodu fundamentalnych różnic w budowie geologicznej i krajobrazie, ten majestatyczny zakątek podzielono na trzy główne części.
Tatry Zachodnie: kraina łagodniejszych gigantów
Na zachodnim krańcu, od Przełęczy Huciańskiej do Przełęczy Liliowe, znajdziecie Tatry Zachodnie, krainę łagodniejszych gigantów. Ta część Tatr zajmuje największą powierzchnię (ok. 379 km²). Choć wierzchołki mają tu często kopulasty kształt, a ogólny zarys rzeźby jest łagodniejszy niż u sąsiadów – głównie przez dominację skał przeobrażonych (gnejsów) oraz podatnych na erozję skał osadowych (wapieni, dolomitów) – nie brakuje tu iostrzejszych form, jak np. Giewont czy Rochacze. W Tatrach Zachodnich znajdziemy również wielkie powierzchniowo doliny, z których największa to Dolina Chochołowska (ok. 35 km²). Najwyższym szczytem tej części jest słowacka Bystra (2248 m n.p.m.), natomiast w Tatrach Polskich najwyższy jest Starorobociański Wierch (2176 m n.p.m.). W wapiennych skałach Tatr Zachodnich, zwłaszcza w rejonie Doliny Kościeliskiej, znajduje się też najwięcej tatrzańskich jaskiń, w tym największa Wielka Śnieżna – najgłębsza w Tatrach (824 metry).
Tatry Wysokie: królestwo granitu
Dalej na wschód, od Przełęczy Liliowe do Przełęczy pod Kopą, rozciągają się Tatry Wysokie, niekwestionowane królestwo granitu. Zbudowane z twardej skały krystalicznej, są jedyną w Karpatach grupą tak silnie przeobrażoną przez lodowce. Ta część (ok. 341 km²) charakteryzuje się najbardziej alpejskim krajobrazem: dominują tu ostre, poszarpane granie, strome ściany, wysoko zawieszone kotły skalne i doliny U-kształtne. Efektem działalności lodowców są także liczne, unikalne jeziora górskie (stawy). Najwyższym szczytem Tatr i całych Karpat jest tu Gerlach (2655 m n.p.m.). W granicach Polski najwyższe są Rysy (północno-zachodni wierzchołek o wysokości 2499 m n.p.m.). To tutaj też leży największe i najgłębsze jezioro – Morskie Oko (34,5 ha) i Wielki Staw Polski (79,3 m głębokości). Warto wskazać, iż także tu znajdziemy jaskinie (co prawda, nie w takiej obfitości jak w Tatrach Zachodnich). Jedną z nich jest Jaskinia Cień Księżyca w masywie Szerokiej Jaworzyńskiej, której korytarze mają łączną długość ponad 34 kilometrów!
Tatry Bielskie: wapienny zakątek gór
Na samym wschodzie, od Przełęczy pod Kopą do Przełęczy Zdziarskiej, ukrywają się Tatry Bielskie. To najmniejsza część Tatr (ok. 46 km²), leżąca w całości na Słowacji. Są zbudowane ze skał osadowych, głównie wapieni, i biegną niemal prostopadle do grzbietu głównego. Znacznie niższe i niemal po wierzchołki porośnięte trawą, stanowią wschodnią krawędź Tatr. Bielskie cechuje bogactwo zjawisk krasowych i bujna roślinność, co sprawia, że większość ich terenu objęta jest ścisłą ochroną. Ich najwyższym szczytem jest Hawrań (2152 m n.p.m.).
Tatry, choć niewielkie, oferują niesamowitą różnorodność na małej przestrzeni. Od łagodnych krajobrazów wapiennych, przez rozległe hale, aż po strzeliste turnie granitowe – wszystko to w małym obszarze, otoczonym obniżeniami Podtatrza. To wszystko czyni je niezwykle atrakcyjnymi.
