Czorsztyn

Czorsztyn to miejsce dobrze znane nie tylko turystom górskim. Ta mająca długą i bogatą historię wieś oferuje także bardzo dużo miłośnikom historii czy sportów wodnych. To tu przez całe wieku znajdował się bardzo istotny ośrodek administracji.

Znajdujący się w powiecie nowotarskim Czorsztyn liczy zaledwie około 400 mieszkańców. Położony jest na styku gorczańskiego pasma Lubania i Pienin, zaś tuż u jego stóp znajduje się potężny zbiornik Czorsztyński. Stanowi popularną miejscowość letniskową.

Historia

Historia Czorsztyna sięga XIII w., gdy w ten rejon sprowadzono niemieckich osadników – stąd też nazwa miejscowości wywodząca się rzekomo od niemieckiego określenia „Kamień gniewu”, czyli „Zornstein”. Możliwe, iż wtedy też powstał pierwszy gród, stanowiący zalążki późniejszej twierdzy, którą możemy podziwiać do czasów dzisiejszych. Początkowo właścicielkami wsi miał być legendarny Piotr Wydźga, którego sylwetkę wraz z opowieścią o tajemniczym skarbie przytacza żyjący 200 lat później kronikarz Jan Długosz. Niemniej już w II połowie XIII w. rejon ten znalazł się w rękach klarysek ze Starego Sącza. Tutaj też wraz ze swą żoną Kingą miał chronić się przez tatarskim najazdem sam książę krakowski, Bolesław Wstydliwy.

Ważnym wydarzeniem w historii miejscowości była przebudowa zamku za czasów Kazimierza Wielkiego. Według niepotwierdzonych opowieści, to tu miał potajemnie spotykać się ze swoją słynną kochanką, Żydówką Esterką. Zamek stanowił jednakże przede wszystkim istotną fortecę, strzegącą granicę Polski (po drugiej stronie płynącego wówczas tam Dunajca – obecnie Zbiornika Czorsztyńskiego – znajdowało się Królestwo Węgier i należący do niego zamek w Niedzicy), a także miejsce postoju dla władców i ich dworzan, zmierzających za granicę. To tu pojawiał się Ludwik Andegaweński zwany u nas Węgierskim oraz jego córka, Jadwiga, która spędziła tu swoją pierwszą noc na ziemiach Królestwa Polskiego. W końcu tę miejscowość upodobał sobie słynny mąż młodziutkiej królowej, czyli Władysław Jagiełło, prowadzący z pasją polowania w gorczańskich i pienińskich lasach. To właśnie pochodzący z Litwy władca ustanowił tu starostwo czorsztyńskie, będące aż do czasu zajęcia przez Austriaków w 1770 r. ważny ośrodek administracyjny.

Bardzo trudny okres dla Czorsztyna rozpoczął się w XVII w. Zarządzana przez chciwych szlachciców pokroju Jana Baranowskiego lub Mikołaja Komorowskiego okolica cierpiała niedostatek, a chłopi bardzo często występowali zbrojnie przeciwko zarządcom. To w czorsztyńskim zamku miał miejsce finał powstania ludowego pod wodzą Aleksandra Kostki-Napierskiego z 1651 r. Przywódca rebelii został pochwycony przez wojska biskupa krakowskiego i skazany na śmierć przez nabicie na pal.

W czorsztyńskim zamku gościł także w 1655 r. król Jan Kazimierz, który uchodził na Węgry w trakcie potopu szwedzkiego, zostawiając tu skarbiec pod kontrolą marszałka koronnego Jerzego Sebastiana Lubomirskiego. W XVIII w. zamek został spustoszony przez zapuszczających się tu podczas wojny o sukcesję polską kozaków, a także później przez konfederatów barskich. Po pożarze wywołanym uderzeniem pioruna w 1795 r. po twierdzy pozostały jedynie ruiny.

W trakcie zaborów doszło do przejęcia włości czorsztyńskich przez zamożną rodzinę Drohojowskich, którzy zrobili dużo dobrego dla okolicy. To oni rozpoczęli budowę bazy letniskowej oraz przeprowadzili badanie i zabezpieczanie ruin twierdzy. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Stanisław Drohojowski w 1921 r. założył w rejonie góry zamkowej rezerwat, stanowiący zalążek późniejszego Pienińskiego Parku Narodowego. Spory udział miał w tym profesor Władysław Szafer – prekursor nowoczesnej ochrony przyrody w Polsce i ojciec licznych parków narodowych (m.in. Tatrzańskiego Parku Narodowego).

W trakcie wojny obronnej stacjonujący tu batalion Korpusu Ochrony Pogranicza wobec przewagi sprzymierzonych z Niemcami słowackich sił, zmuszony został do odwrotu już pierwszego dnia walk. Tak jak w sąsiednich miejscowościach, hitlerowcy rozpoczęli brutalne represje wobec mieszkańców (głównie żydowskich, których między innymi wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu). Trzeba dodać, że w tym rejonie bardzo intensywnie działały jednostki partyzanckie chociażby 4. Batalion 1. Pułku Strzelców Podhalańskich AK.

W historii powojennej Czorsztyna bardzo ważnym wydarzeniem jest rozpoczęcie budowy sztucznego zbiornika, które dziś znane nam jest lepiej jako Jezioro Czorsztyńskie. Prace rozpoczęły się w latach 70., a ukończone zostały w 1997 r. Od początku ten projekt wiązał się ze sporym oporem różnych środowisk. Z jednej strony niechętni mu byli liczny mieszkańcy wsi, którzy zmuszeni zostali do przeniesienia się na tzw. Nadzamcze, czyli górne rejony Czorsztyna. Protestowali także ekolodzy, którzy w istnieniu tak dużego zbiornika wodnego widzieli zagrożenie dla świata przyrody (jego istnienie wiązało się ze zwiększeniem wilgotności powietrza w rejonie, co jest niekorzystne dla ciepłolubnej roślinności, porastającej pienińskie skały). Nie bez znaczenia było też to, że zbiornik miał zostać wybudowany na miejscu cennego krajobrazowo czorsztyńskiego przełomu Dunajca oraz po części miały być zalane Zielone Skałki, będące obecnie eksklawę Pienińskiego Parku Narodowego. Niejednokrotnie dochodziło tu do bezpośrednich starć milicji przy wsparciu robotników z protestującymi. W ostatecznym rozrachunku okazało się, że okolica również sporo zyskała na istnieniu jeziora, wokół którego zaczęła prężnie rozwijać się turystyka. Także w samym 1997 r., gdy zbiornik został otwarty, okazał się być niezwykle użyteczny. To właśnie on zapobiegł okolicę przed zalanie, co w tym samym czasie spotkało inne części Polski.

Turystyka

Czorsztyn jest miejscowością, która mimo niewielkich rozmiarów, oferuje pełnię możliwości. Turyści górscy mają tu do dyspozycji niezwykle widokowy szlak niebieski (fragment szlaku Wielki Rogacz-Tarnów), który daje okazje chociażby do wybrania się na efektowną Halę Majerz, a jeszcze dalej w tzw. Pieniny Czorsztyńskie (część Pienin na zachód od masywu Trzech Koron). Niedaleko stąd jest na Przełęcz Snozka, z której już można wybrać się na Lubań w Gorcach.

Żądni wiedzy mogą naturalnie zajrzeć do czorsztyńskiego zamku, w którym zarysowana jest niełatwa historia tego rejonu. Twierdza oferuje także urokliwe widoki na okolicę oraz znajdujący się po drugiej stronie Zbiornika Czorsztyńskiego zamek w Niedzicy. Nie można nie wspomnieć też o nieodległym pawilonie wystawowym Pienińskiego Parku Narodowego, który przybliża chociażby tematykę wciąż żywego tu pasterstwa. A jeśli o tym mowa – w sezonie wiosennym i letnim można zajrzeć do któregoś z okolicznych szałasów oraz przyjrzeć się, jak wytwarzany jest tradycyjny góralski ser.

Miłośnicy wody i wszystkiego co z nią związane odnajdą się przy brzegu jeziora. Turyści mogą wybrać się w rejs, przedostając się chociażby pod zamek w Niedzicy. Wokół zbiornika znajduje się także ścieżka rowerowa, czyli Velo Czorsztyn, stanowiąca fantastyczną okazję do zapoznania się rejonem, przemieszczając się na dwóch kółkach.

Dojazd

Jadąc Zakopianką zjeżdżamy w Nowym Targu na ul. Ludźmierską, przecinając następnie centrum miejscowości, kierując się drogowskazami na Nowy Sącz. Wjeżdżamy następnie na drogę krajową 49 i kierujemy się na drogę krajową 969 (można ewentualnie jechać również boczną drogą m.in. przez Waksmund i Łopuszną). Następnie kierujemy się cały czas prosto, skręcając dopiero za Kluszkowcami w prawo przy znakach, kierujących na Czorsztyn.

Alternatywą dla tej trasy jest skręcenie z Zakopianki na drogę wojewódzką 968 w Lubniu, kierując się na Mszanę Dolną, a następnie Zabrzeż. Na tamtejszym rondzie, skręcamy w prawo obierając kurs drogą wojewódzką 969. Trasa ta prowadzi wzdłuż urokliwego Dunajca, mijając chociażby koło jednego z jego przełomów w przysiółku Kłodne nad Dunajcem. Na rondzie w Krościenka nad Dunajcem skręcamy w prawo, kierując się w stronę Nowego Targu. W centrum miejscowości Krośnica skręcamy w lewo, za znakiem kierującym nas na Czorsztyn.