Nowy Targ, będący stolicą powiatu nowotarskiego, ulokowany jest w Kotlinie Nowotarskiej, u stóp Gorców (najwyższym punktem miasta jest Bukowina Miejska, leżąca na szlaku żółtym na Turbacz). Położony jest przy połączeniu Białego i Czarnego Dunajca (które spotykają się w dzielnicy Samorody). Miasto liczy około 33 tysiące mieszkańców. W skali rejonu stanowi niezwykle istotne centrum administracyjne, handlowe i usługowe.
Historia
Pierwsze wzmianki o Nowym Targu pochodzą z czasów rozbicia dzielnicowego (I połowa XIII w.). Wtedy w dokumentach pojawia się informacja o osadzie Stare Cło (łac. Antiquum Theoloneum), która niedługo później została jednak spustoszona przez najeżdżających ziemie krakowską Tatarów. Pełnoprawna lokacja miasta z nadaniem mu praw i ram organizacyjnych miała z kolei miejsce dopiero za czasów Kazimierza Wielkiego w 1346 r. Zasadźcą był niejaki Dytrych Szyja. W tym właśnie okresie całe ziemie Podhala - wtedy bardzo ubogo zaludnionego - znalazły się w rękach królewskich (wcześniej należały do zakonu cystersów, którzy rozpoczęli tu kolonizację 100 lat wcześniej).
Dzięki korzystnemu położeniu na skrzyżowaniu szlaków handlowych biegnących na Węgry (sąsiadujące wówczas z Polską od południa), Nowy Targ rozwijał się bardzo szybko. Szczególnie zasłużeni dla rozwoju miasta byli królowie z dynastii Jagiellonów, którzy zezwolił miejscowości na organizację jarmarków oraz nadał jej prawo składu (kupcy podążający przez okolicę wówczas zmuszeni byli wystawiać towary na sprzedaż w Nowy Targu i odprowadzić od tego stosowny podatek). Miasto było wówczas siedzibą starostwa, co stanowczo podnosiło jego prestiż.
Czarne chmury nad Nowym Targiem zawisły z kolei w niezwykle trudnym dla całego kraju XVII w. Rozpoczął je Mikołaj Komorowski – niezwykle brutalny i rozrzutny szlachcic, który na początku stulecia pełnił urząd starosty. Zasłynął on z gnębienia chłopstwa oraz lekceważenia dla ich podstawowych praw (rzekomo miał przywrócić prawo pierwszej nocy), co w końcu zakończyło się powstaniem ludowym. Komorowski ostatecznie zdławił to wystąpienie. Rozruchy chłopskie wybuchały jednak jeszcze dwa razy w tym stuleciu. Pierwszym z nich było słynne powstanie Aleksandra Kostki-Napierskiego w 1651 r., zaś kolejnym powstanie z lat 1669-1670. Co ciekawe, podczas tego drugiego wystąpienia pomysłowi chłopi użyli przeciwko wojskom starosty własnoręcznie zrobionych armat… z pni drzew, spiętych żelaznymi obręczami.
Jednym z kolejnych starostów był chociażby Jeremi Wiśniowiecki – jeden z najpotężniejszych magnatów w całej historii Polski, doskonale znany z „Ogniem i mieczem” autorstwa Henryka Sienkiewicza. Mimo tego Nowy Targ nieustannie podupadał. W roku 1770 miejscowość została zajęta przez wojska austriackie. Było to dwa lata przed oficjalnym pierwszym rozbiorem Polski. Władająca Austrią cesarzowa Maria Teresa tłumaczyła wkroczenie swoich wojsk na teren Królestwa Polskiego koniecznością zabezpieczenia okolicy przed szalejącą epidemią.
Zmiana rządzących na Podhalu pierwotnie nie przyczyniła się w znaczącym stopniu do polepszenia sytuacji miasta. Co prawda, Nowy Targ zyskał chociażby nowe obiekty użyteczności publicznej, lecz tamtejsza ludność dalej była niezwykle uboga. Dopiero uzyskanie połączenia kolejowego w 1899 r. (linia Chabówka-Zakopane) dało miejscowości impuls do rozwoju.
Po odzyskaniu niepodległości Nowy Targ nabrał szybszego tempa rozwoju. Stał się siedzibą powiatu nowotarskiego, które obejmowało wówczas także teren dzisiejszego powiatu tatrzańskiego. Miasto liczyło w tym czasie ok. 12 tysięcy mieszkańców. Kwitł handel, przemysł i życie kulturalne. Liczni Nowotarżanie działali w klubach sportowych (np. w ramach utworzonego w 1932 r. Podhala Nowy Targ, które działa do dziś), czy organizacjach turystycznych (np. Kole „Gorce” Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego).
Ten obraz jednak zakłóciła niemiecka agresja we wrześniu 1939. Nowy Targ został bez walki zajęty przez wojska hitlerowskie już pierwszego dnia wojny. Okupant od samego początku podchodził do tamtejszej ludności bardzo brutalnie. Jednocześnie próbowano przekonać górali do mocno promowanej idei Goralenvolku, czyli tezy, jakoby mieszkańcy Podhala pochodzili od Gotów, przez co była spokrewniona z Niemcami. Dzięki temu Niemcy chcieli przekonać ich do kolaboracji. Duże zaangażowanie Podhalan w działanie podziemnego Wojska Polskiego pokazał, że niemieckie plany nie mogły tu doczekać się realizacji. Najsłynniejszymi bojownikami z tego rejonu, którzy zasłużyli się w walce z Niemcami byli Augustyn Suski, założyciel Konfederacji Tatrzańskiej oraz kontrowersyjny partyzant Józef Kuraś, znany także pod pseudonimem „Ogień”. Ta druga postać jest szczególnie istotny w dalszej historii Nowego Targu i okolic. To on po pokonaniu Niemców i wkroczeniu Sowietów na teren Polski (Nowy Targ zajęli 29 stycznia 1945 r.) – mimo pierwotnej współpracy z komunistami – bardzo szybko sprzeciwił się nowej władzy, przejmując rzeczywistą kontrolę nad Podhalem, co trwało do jego śmierci w wyniku zasadzki w miejscowości Ostrowsko w 1947 r.
Po uspokojeniu sytuacji mieszkańcy Nowego Targu powoli odnajdywali się w trudach nowy realiów. Powstawały wielkie zakłady pracy – miasto specjalizowało się głównie w przemyśle skórzanym. Budowano kolejne potężne bloki mieszkalne, które obecnie stanowią nieodłączny element krajobrazu tego miasta. Ważną datą dla miejscowości jest 8 czerwca 1979 r., gdy na terenie nowotarskiego lotniska spotkał się z wiernymi sam papież Jan Paweł II. Uroczysta msza zgromadziła kilkaset tysięcy wiernych. Wtedy to słynny Polak miał wygłosić słynne zdanie: „Pilnujcie mi tych szlaków”, wskazując ukochane przez niego na Gorce. Drugi raz pojawił się w roku 1997, gdy zakończył spotkanie słowami: „Chodź na Turbacz!”.
Po wkroczeniu nowej rzeczywistości w 1989 r. Nowy Targ, podobnie jak inne miasta, nabrał barw. Chociaż duży przemysł zaczął powoli upadać, w mieście rozwijał się handel oraz usługi. W 1999 r. miejscowość ponownie stała się stolicą powiatu (od 1975 r. funkcjonowało w ramach województwa nowosądeckiego).
Turystyka
Nowy Targ, a dokładniej jego dzielnica o nazwie Kowaniec, stanowi świetną bazę wypadową w rejon Turbacza. Prowadzą stamtąd dwa szlaki turystyczne, którymi można dotrzeć do schroniska położonego tuż pod najwyższym szczytem Gorców. Ponadto miasto jest świetną bazą wypadową w niezwykle ciekawą okolicę. W promieniu godziny drogi samochodem mamy stąd Tatry, Babią Górę lub Pieniny. W najbliższym sąsiedztwie z kolei znajdują się takie atrakcje turystyczne jak Bór na Czerwonem czy sanktuarium w Ludźmierzu. Niedaleko stąd także na Słowację. Miłośnicy narciarstwa zimą mogą poszusować na Długiej Polanie, gdzie znajduje się popularny wyciąg narciarski.
Dojazd
Nowy Targ to miejscowość, do której nietrudno trafić. Znajduje się na przecięciu ważnych dróg – w tym Zakopianki (na tym odcinku droga krajowa nr 47). Można tu dojechać od strony Czarnego Dunajca drogą wojewódzką nr 957 lub od strony Krościenka nad Dunacjem drogą wojewódzką nr 969. Komunikacja autobusowa działa tu bardzo sprawnie i łatwo tu dotrzeć chociażby z Krakowa.
