Ksiądz Walenty Gadowski

Wyjazd do Zakopanego w celach zdrowotnych zapoczątkował miłość księdza Gadowskiego do Tatr. Kto wie, czy Orla Perć powstałaby bez jego zaangażowania? 

Walenty Gadowski urodził się 8 grudnia 1861 roku w Nowym Wiśniczu; jego ojciec był tamtejszym organistą i nauczycielem. W 1884 roku przyjął święcenia kapłańskie, ale jego działalność była wielowymiarowa – był nie tylko księdzem, ale też pedagogiem, taternikiem, redaktorem czasopism, działaczem narodowym i turystycznym oraz honorowym członkiem Towarzystwa Tatrzańskiego. Z czasem stał się również wykładowcą katechetyki, metodyki i pedagogiki w seminariach nauczycielskich oraz duchownym w Tarnowie.

Po raz pierwszy przyjechał do Zakopanego w 1881 roku, kiedy polecono mu wyjazd w góry ze względu na chorobę płuc. Wówczas narodziła się jego miłość do gór i pasja taternictwa – od 1890 roku odwiedzał Zakopane co roku, a później także Bukowinę Tatrzańską i Kościelisko. W ciągu kolejnych czterdziestu lat organizował liczne wycieczki w Tatry, zarówno o charakterze turystycznym, jak i taternickim. Prowadził również zbiórki na wyjazdy młodzieży tarnowskiej w Tatry i Pieniny.

Kiedy w 1901 roku znany poeta Franciszek H. Nowicki wystąpił z pomysłem zbudowania Orlej Perci, ks. Walenty Gadowski podjął tę inicjatywę. W latach 1903–1906 wytrasował szlak i doprowadził do jego budowy dzięki funduszom własnym oraz Towarzystwa Tatrzańskiego. Część znaków namalował osobiście.

Jako taternik Gadowski działał zarówno latem, jak i zimą. Pierwszy wszedł na Małą Buczynową Turnię (1900), Wielką Buczynową Turnię (1902) i Kozie Czuby (1904, razem z przewodnikami Klimkiem Bachledą i Jakubem Wawrytką starszym), a także na Przełęcz Nowickiego (1902). Dokonał też nowych przejść m.in. w Basztach (1902), na Krywaniu (1903) i Lodowym Szczycie (1908). W 1910 roku uskutecznił pierwsze zimowe wejście Żlebem Kulczyńskiego na Kozi Wierch (z przewodnikiem Jakubem Wawrytką starszym) oraz od Morskiego Oka na Rysy (z tymże Wawrytką i Bolesławem Łazarskim).

Ta wybitna postać pozostawała aktywna nie tylko w Tatrach. W 1926 roku wytyczył chociażby dwa szlaki w Pieninach – Sokolą Perć (z Sokolicy na Bajków Groń) oraz Skalną Perć (nieistniejąca dziś trasa na Górę Zamkową), a także Szlak Dziesięciu Polan z miejscowości Lubomierz na Turbacz w Gorcach.

Ksiądz Gadowski pozostawił po sobie spory dorobek intelektualny. Jest autorem kilku książek i artykułów z zakresu pedagogiki, m.in. Wychowanie młodzieży i harcerstwo oraz Z historii pedagogiki. Popularność przyniósł mu Katechizm elementarny. Ponadto redagował „Dwutygodnik Katechetyczny i Duszpasterski”, publikował również na łamach „Biesiady Literackiej”, „Pamiętnika Towarzystwa Tatrzańskiego”, „Głosu Narodu” oraz „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”. Wydał również pamiętną książeczkę Wspomnienia z Tatr (1934) i Przewodnik po Pieninach (1928).

Ksiądz Walenty Gadowski zmarł 14 maja 1956 roku w Bochni i tam został pochowany. W 1986 roku miasto upamiętniło go tablicą ufundowaną przez PTTK na domu, w którym mieszkał. Jednak bardziej znana jest tablica wmurowana w ścianę budynku stacji kolejki linowej na Kasprowym Wierchu.