Janusz Chmielowski

Chociaż nie zalicza się do najbardziej znanych wspinaczy w polskiej historii, jego rola w rozwoju tej dyscypliny w naszym kraju jest niebagatelna. Janusz Chmielowski to nie tylko pierwszy prawdopodobny zdobywca Wielkiej Korony Tatr, ale przede wszystkim niezwykle utalentowany taternik, o którym wręcz mawiano, że był prawdziwym „królem Tatr”. Ostatnią wspinaczkę odbył po ukończeniu 80. roku życia!

Nasz bohater urodził się 9 stycznia 1878 roku w Warszawie, będącej wówczas częścią Carstwa Rosyjskiego. Kształcił się na uczelniach w Rydze, Darmstadcie i we Lwowie, kończąc matematykę i budowę maszyn. Po studiach pracował jako nauczyciel, a później inżynier. Jednak najważniejszą częścią jego życia stały się góry.

W Tatry pierwszy raz trafił jako 9-letni chłopiec, gdy rodzice zabrali go na wycieczkę nad Morskie Oko. Jako 14-latek rozpoczął swoją przygodę z taternictwem, wchodząc wraz z Jakubem Gąsienicą Szustkiem jako pierwsi na Mały Kozi Wierch. Początkowo chodził głównie z przewodnikami, takimi jak Klimek Bachleda czy Jędrzej Wala młodszy, z którymi jako pierwszy wchodził na takie wierzchołki jak Zadni Gerlach czy Rumanowy Szczyt. Z czasem jednak coraz częściej wybierał się bez nich. Towarzyszyli mu wówczas doświadczeni koledzy, jak późniejszy naczelnik TOPR, Józef Oppenheim (słynny „Opcio”), czy Węgier Gyula Komarnicki. Niektóre szczyty, jak Orla Baszta, zdobywał samotnie. Wspinał się także zimą, zdobywając jako pierwszy w tę porę roku Gerlach, co miało miejsce w 1905 roku. Towarzyszyli mu wtedy słynni Károly Jordán, Klimek Bachleda, Johann Franz senior i Paul Spitzkopf senior. Ich wejście przez Żleb Karczmarza uważane jest za jedno z największych dokonań w taternictwie przed I wojną światową. Warto dodać, że w tym okresie bywał także w Alpach, wspinając się chociażby w masywie Mont Blanc.

Ważnym dokonaniem w życiu Janusza Chmielowskiego było skompletowanie 14 szczytów, wchodzących później w skład tak zwanej Wielkiej Korony Tatr (sama lista powstała oficjalnie dopiero w 1998 roku, a więc na długo po śmierci Chmielowskiego). W 1897 roku uwieńczył ten wyczyn wejściem na Ganek.

Janusz Chmielowski znany był także z aktywnej działalności w środowisku taternickim, będąc jednym z założycieli m.in. Sekcji Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego (był jej pierwszym prezesem), która wyewoluowała w późniejszy Polski Związek Alpinizmu. Ponadto brał udział w szkoleniach przewodników tatrzańskich, upowszechniając stosowanie nowoczesnego jak na owe czasy sprzętu – raki czy czekan. Mówi się, że to on wzniósł taternictwo na wyższy poziom po czasach pierwszych eksploratorów Tatr.

Działał także bardzo aktywnie w publicystyce górskiej. Pisał przewodniki, fachowe artykuły czy wspomnienia. Miał także istotny udział w uporządkowaniu terminologii topograficznej w Tatrach.

Swoją ostatnią w życiu wspinaczkę odbył jako mężczyzna po osiemdziesiątce, wybierając się na Grań Kościelców. Ostatni raz był w Zakopanem w wieku 85 lat, wybierając się na swoją ostatnią „wspinaczkę” – na Antałówkę. Zmarł 26 kwietnia 1968 roku. Do końca życia pozostał aktywny zawodowo, zdumiewając wszystkich bystrością i jasnością umysłu. Pochowano go na cmentarzu przy ulicy Brackiej w Katowicach. Za swoją działalność został uhonorowany licznymi nagrodami. Jako patrona obrało go Koło Przewodników Tatrzańskich w Katowicach.