Podhale, będąc częścią Galicji (zaboru austriackiego), od lat pozostawało ważnym ośrodkiem polskiej kultury i myśli niepodległościowej, szczególnie dzięki silnej grupie patriotycznej inteligencji i aktywności lokalnego ruchu góralskiego. Już przed I wojną światową działały tu organizacje paramilitarne, a miejscowi działacze, jak pisarz Władysław Orkan, wspierali ideę czynnego udziału górali w odrodzeniu narodowym. Zakopane, jako modny kurort i stolica kulturalna, przyciągało liczne elity, które snuły plany na przyszłość wolnej Polski. 

W październiku 1918 roku, w obliczu zbliżającej się klęski państw centralnych, nastroje niepodległościowe na Podhalu osiągnęły punkt kulminacyjny. 13 października 1918 r. Zakopiańczycy, zgromadzeni pod Pomnikiem Grunwaldzkim, przyjęli deklarację niepodległości, zrywając więzy z Wiedniem i proklamując powstanie wolnej Polski w historycznych granicach, tworząc wówczas tak zwaną Organizację Narodową. Następnie, w nocy z 30 na 31 października 1918 r. doszło do faktycznego przejęcia władzy. Polskie organizacje niepodległościowe rozbroiły garnizon austriacki, zajęły pocztę, dworzec kolejowy i inne strategiczne punkty. 1 listopada 1918 r. Organizacja Narodowa została przekształcona w Radę Narodową w Zakopanem, która objęła tymczasową władzę w mieście i na terenie Tatr. Ten samodzielny, przejściowy twór państwowy przeszedł do historii jako Rzeczpospolita Zakopiańska. 

Na jej czele stanęli wybitni polscy patrioci, wśród których kluczową rolę odegrał wybitny pisarz, Stefan Żeromski, pełniący funkcję prezydenta. W skład władz weszli także Wincenty Szymborski (polityk endecji ojciec Wisławy Szymborskiej) i generał Mariusz Zaruski, współzałożyciel Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Urzędnicy, policja i wojsko polskie złożyli wówczas uroczystą przysięgę na wierność Państwu Polskiemu, co miało miejsce na zakopiańskim Placu Niepodległości. 

Mimo krótkiego trwania (niewiele ponad dwa tygodnie), Rzeczpospolita Zakopiańska zakończyła działalność 16 listopada 1918 roku, gdy Rada Narodowa się rozwiązała i przekazała swoje kompetencje Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie (tymczasowy organ polskich władz dla terenów zaboru austriackiego), a ten symboliczny skrawek wolnej Polski został wcielony do odradzającej się II Rzeczypospolitej Polskiej. Rzeczpospolita Zakopiańska stanowi chlubny symbol patriotyzmu Podhalan i wyrazisty zwiastun pełnej wolności.