Białka i Tatry

Białka

Napisane przez: Szymon Rusin

Foto: Piotr Gołębiak


Białka w przeszłości była jedną z najgwałtowniejszych rzek w naszym kraju. Na szczęście, dziś znana jest przede wszystkim jako jeden z najbardziej malowniczo położonych cieków wodnych w Polsce. Powstaje w tatrzańskiej walnej Dolinie Białki, a swój bieg kończy w popularnym wśród turystów Zbiorniku Czorsztyńskim. Jej długość wynosi 41 kilometrów.

Co ciekawe, Białka jest rzeką, która nastręcza geografom trudności od samych jej początków! W Polsce przyjęło się, że powstaje w wyniku połączenia wypływającego z Morskiego Oka Rybiego Potoku oraz Białej Wody, która tworzy się z połączenia Zielonego Potoku i Litworowego Potoku poniżej progu Doliny Kaczej, stanowiącej górne piętro walnej Doliny Białki po słowackiej stronie. Słowacy z kolei widzą sprawę nieco inaczej. Według nich ciekiem źródłowym rzeki jest Biała Woda, jak nasi południowi sąsiedzi nazywają Białkę w całym jej biegu. Nasz Rybi Potok ma stanowić „zaledwie” jej lewy dopływ.

Rzeka aż do Polany Podokólne w Jurgowie, w miejscu, gdzie wpada do niej Jaworowy Potok, stanowi granicę polsko-słowacką. Dalej z kolei oddziela od siebie dwa pasma – Magurę Spiską i Pogórze Gliczarowskie (razem będące poszczególnymi członami Pogórza Spisko-Gubałowskiego), a także dwie krainy historyczne: Podhale oraz Spisz. Co ciekawe, aż do ustalenia granicy polsko-czechosłowackiej po I wojnie światowej, Białka stanowiła na tym odcinku granicę najpierw pomiędzy Królestwem Polski a Królestwem Węgier, a potem między Galicją a Węgrami (stanowiącymi część monarchii Habsburgów). Warto przy tym zwrócić uwagę na miejscowość Nowa Biała, która historycznie jest wsią spiską (czyli niegdyś węgierską), a obecnie leży po „podhalańskiej” stronie Białki. Jest to efekt zmiany koryta rzeki w wyniku gwałtownej powodzi w XVI wieku.

Podążając z biegiem naszej rzeki, miniemy jeden z największych narciarskich kurortów w kraju – Białkę Tatrzańską. Miłośnicy pięknego krajobrazu docenią przede wszystkim znajdujący się niżej słynny przełom Białki, który tworzy się pomiędzy wsiami Nowa Biała a Krempachy. Nazwa tej drugiej miejscowości pochodzi zresztą z niemieckiego Krummbach, co oznacza „Krętą Wodę”. Tam też utworzony został w 1959 r. rezerwat, którego celem jest ochrona tutejszego krajobrazu. Nad Białką dumnie górują dwie skały – Kremnica i Obłazowa. Co ciekawe, archeolodzy w latach 90. ubiegłego stulecia znaleźli tutaj pochodzący sprzed 30 tysięcy lat bumerang z ciosu mamuta (najstarszy tego typu eksponat na świecie)! Ten zakątek jest popularny nie tylko wśród turystów, ale i wspinaczy (udostępniono tu około 30 dróg wspinaczkowych) oraz... filmowców. Tu kręcono chociażby popularnego „Janosika”. Warto także wskazać, iż na tym odcinku, aż do swojego ujścia, Białka rozdziela Kotlinę Orawsko-Nowotarską od Pienin Spiskich.

Swój bieg rzeka kończy w ukończonym w 1997 roku Zbiorniku Czorsztyńskim (przed jego zalaniem uchodziła wprost do Dunajca). Na samym końcu rozgranicza dwie, odznaczające się ciekawymi zabytkami miejscowości – Frydman i Dębno Podhalańskie.

 

Ważne miejscowości, leżące nad Białką:

Jurgów
Bukowina Tatrzańska
Czarna Góra
Białka Tatrzańska