Położona na terenie administracyjnym Zakopanego Dolina Bystra od południa ograniczona jest granią główną Tatr na odcinku od Kopy Kondrackiej do Kasprowego Wierchu, gdzie sąsiaduje ze słowacką Doliną Cichą. Od zachodu od Doliny Małej Łąki oddziela ją północna grań Kopy Kondrackiej oraz północno-wschodnia grań Giewontu. Po wschodniej stronie wznosi się północno-wschodnia grań Kasprowego Wierchu, zwieńczona charakterystycznym Nosalem, która oddziela ją od Doliny Suchej Gąsienicowej z kultową Halą Gąsienicową.
W systemie Doliny Bystrej wyróżniamy kilka ważnych, mniejszych odgałęzień. Patrząc od zachodu, są to kolejno: Dolina Kondratowa z popularną Halą Kondratową, Dolina Goryczkowa, przez którą przebiega znana trasa narciarska, Dolina Kasprowa oraz Dolina Jaworzynki. Głównym ciekiem wodnym tego rejonu jest potok Bystra, wypływający z wywierzyska nieopodal Kalatówek. To do niego wpadają wody z bocznych dolinek, a cała rzeka uchodzi ostatecznie do Zakopianki na zakopiańskim Kamieńcu. Co ciekawe, w przeszłości to właśnie Bystrą uważano za potok źródłowy Zakopianki, co jednak z czasem zweryfikowano.
Specyficzna budowa geologiczna tego obszaru sprzyjała powstaniu wielu jaskiń. Pozostają one jednak poza zasięgiem zwykłych turystów, ponieważ nie prowadzą do nich żadne znakowane szlaki. Najsłynniejszym takim obiektem jest Jaskinia Bystrej, charakteryzująca się skomplikowaną siecią zalanych korytarzy, syfonów i podziemnych jezior. To właśnie tam w 1987 roku, podczas nurkowania w jednym z najgłębszych syfonów, zginął jugosłowiański speleolog Aleksei Petrujkič. Akcja wydobycia jego ciała zapisała się jako jedna z najtrudniejszych i najbardziej skomplikowanych operacji w historii TOPR. Od tamtego tragicznego zdarzenia otwory wejściowe do jaskini są na stałe zakratowane przez Tatrzański Park Narodowy.
Do Doliny Bystrej na długo przed pierwszymi turystami zawitali pasterze, których liczne stada z czasem doprowadziły do znacznego zniszczenia tutejszej przyrody. Sytuację pogorszył rozwój górnictwa i hutnictwa. W takich okolicznościach narodziły się Kuźnice, które współcześnie mają już wyłącznie turystyczne oblicze. Od XVIII wieku wydobywano tu rudy żelaza, a gdy przestało to być opłacalne, postawiono na przetwórstwo w licznych hutach i kuźniach. Przez lata ten zakątek Tatr wielokrotnie zmieniał właścicieli, którzy prowadzili tam rabunkową gospodarkę leśną. Sytuacja odwróciła się diametralnie dopiero w 1888 roku, gdy dobra zakopiańskie zakupił hrabia Władysław Zamoyski. Magnat postawił na bezwzględną ochronę przyrody, wyprzedał wyposażenie kuźni i zlikwidował część przemysłowych zabudowań. W tym samym okresie zaczęły powstawać nowe obiekty o zupełnie innym charakterze, jak choćby klasztor albertynów na Kalatówkach, dzięki czemu rejon Doliny Bystrej zaczął powoli zyskiwać zupełnie nowe oblicze.
Kluczowym okresem w historii tej części Tatr okazało się dwudziestolecie międzywojenne, co wiązało się z gwałtownym rozwojem turystyki i narciarstwa. Miłośnicy białego szaleństwa, dla których prawdziwą mekką stały się Kasprowy Wierch oraz Kalatówki, zaglądali tu niezwykle często. Stało się to bezpośrednim motorem napędowym do budowy słynnej kolei linowej w 1936 roku oraz hotelu górskiego na Kalatówkach w 1938 roku. Inicjatorem tych śmiałych inwestycji był ówczesny wiceminister komunikacji i prezes Polskiego Związku Narciarskiego Aleksander Bobkowski, prywatnie zięć prezydenta Ignacego Mościckiego.
Tragiczny dla Doliny Bystrej okazał się czas II wojny światowej. Niemieccy żołnierze chętnie wykorzystywali te tereny w celach wypoczynkowych, a hotel na Kalatówkach przemianowano na Berghaus Krakau. Gościły tam prominentne figury nazistowskiego reżimu, w tym prawa ręka Hitlera Heinrich Himmler oraz generalny gubernator Hans Frank, na których potrzeby pracowało całe zaplecze gospodarcze zorganizowane w Kuźnicach. Mimo silnej obecności wroga, właśnie tędy przebiegał jeden z najczęściej wykorzystywanych szlaków kurierów tatrzańskich. Wojna odcisnęła tu swoje krwawe piętno – 28 maja 1944 roku na Polanie Kuźnickiej hitlerowcy rozstrzelali 20 Polaków w odwecie za śmierć niemieckiego oficera. Dziś w tym miejscu stoi pomnik „Prometeusz rozstrzelany” autorstwa Władysława Hasiora. Po zakończeniu wojny spokój nie nastał od razu. W rejonie doliny operowało antykomunistyczne Zgrupowanie Partyzanckie „Błyskawica” pod dowództwem majora Józefa Kurasia „Ognia”, a ostatnie potyczki zbrojne miały tu miejsce jeszcze pod koniec lat 40., już po śmierci słynnego dowódcy.
Po utworzeniu Tatrzańskiego Parku Narodowego w 1955 roku, to właśnie w Kuźnicach, w dawnym zespole dworskim hrabiego Zamoyskiego, ulokowano dyrekcję tej instytucji. Dawne tereny pasterskie po usunięciu stad zaczęły naturalnie zarastać lasem, choć do dziś zachowało się sporo otwartej przestrzeni, takiej jak Hala Kondratowa czy Polana Kalatówki. W 1968 roku uruchomiono kolej krzesełkową w Dolinie Goryczkowej, co przyciągnęło jeszcze większe rzesze narciarzy. Władze komunistycznej Polski, dążąc do umasowienia turystyki wśród klasy robotniczej, masowo organizowały tu wycieczki zakładowe, co ostatecznie ugruntowało ogromną popularność tego miejsca.
Współcześnie Dolina Bystra obfituje w rozmaite szlaki turystyczne, a do samych Kuźnic bez trudu można dostać się z zakopiańskiego dworca komunikacją zbiorową. Stamtąd turyści ruszają na Halę Gąsienicową, Czerwone Wierchy czy Giewont. W Kuźnicach znajduje się również dolna stacja kolei linowej na Kasprowy Wierch. Osoby szukające mniej wymagających wędrówek chętnie wybierają spacer na Kalatówki lub Halę Kondratową. Zimą miejsce to zamienia się w prawdziwy raj dla narciarzy, głównie za sprawą wyciągu w Dolinie Goryczkowej oraz nartostrady prowadzącej bezpiecznie z powrotem do Kuźnic.
Miejsca w Dolinie Bystrej
Kuźnice
Schronisko na Hali Kondratowej
Hotel Górski PTTK Kalatówki
Klasztor oo. Albertynów na Polanie Kalatówki
Dolna stacja Kolei Goryczkowa
Szlaki z wylotu Doliny Bystrej
Szlak niebieski na Rondo Kuźnickie (20 min)
Szlak zielony na Nosalową Przełęcz (25 min)
Szlak niebieski na Skupniów Upłaz (55 min)
Szlak żółty na Polanę Jaworzynkę (10 min)
Szlak zielony na Myślenickie Turnie (1 h 15 min)
Szlak niebieski i żółty do klasztoru albertynów na Kalatówkach (55 min)
Szlak niebieski na Polanę Kalatówki (30 min)
